Program Fundusze Europejskie na Infrastrukturę, Klimat i Środowisko (FEnIKS) rozpędza się na dobre, a wraz z nim pojawiają się nabory, które mogą realnie zmienić jakość obiektów kultury i turystyki kulturowej w Polsce. Jednym z nich jest konkurencyjny nabór FEnIKS 07.01, czyli „Infrastruktura kultury i turystyki kulturowej”. W skrócie? Ogromny program modernizacyjny, który wspiera instytucje kultury, zabytki, centra dziedzictwa, przestrzenie publiczne, muzea, biblioteki… i wszystko to, co służy kulturze, dziedzictwu narodowemu oraz rozwojowi turystyki opartej o naszą historię.
Brzmi jak zaproszenie do inwestycji, które na dekady poprawiają funkcjonowanie obiektów. I rzeczywiście tak jest. Ale jest jeszcze drugi wątek, który w tym całym modernizacyjnym ferworze potrafi zniknąć z radaru, a nie powinien. Bo czasy się zmieniły i dziś nowoczesna infrastruktura kultury to nie tylko klimat, edukacja i piękna architektura. To również energia, efektywność, zrównoważona mobilność i przygotowanie obiektów do wymagań współczesnego turysty.
A współczesny turysta… no cóż, coraz częściej przyjeżdża samochodem elektrycznym.
W tym artykule pokażę Ci, dlaczego stacje ładowania EV idealnie wpisują się w projekty modernizacyjne realizowane z FEnIKS 07.01, jakie korzyści mogą przynieść instytucjom kultury i projektom turystycznym oraz jak sensownie podejść do ich planowania, aby takie elementy stały się wartością, a nie tylko „odhaczoną inwestycją”.
Dlaczego w ogóle łączyć kulturę i elektromobilność?
Nie ma co ukrywać: instytucje kultury często walczą z zupełnie innymi problemami. Potrzebują remontów, modernizacji energetycznej, nowej sceny, akustyki, miejsc dla osób z niepełnosprawnościami, digitalizacji zasobów, świetlówek które wreszcie się nie wypalają… Lista jest długa.
Po co więc jeszcze dokładać stacje ładowania pojazdów elektrycznych?
Bo świat idzie do przodu, a rozwój elektromobilności nie czeka, aż filharmonie, teatry, muzea i parki kulturowe się obudzą. Wiele obiektów kultury to miejsca, do których przyjeżdża się na dłużej – na koncert, spektakl, wystawę, zwiedzanie, całodzienne warsztaty albo kilkugodzinny spacer po zrewitalizowanym kompleksie.
Silnik spalinowy to nie przyszłość. Użytkownik auta elektrycznego, który widzi obiekt bez infrastruktury ładowania, automatycznie traktuje go jako mniej nowoczesny, gorzej zaplanowany, a czasem wręcz „nieprzyjazny”.
Instytucje kultury mają dziś szansę stać się pierwszą linią rozwoju zrównoważonego transportu, a nie jego ofiarą.
A teraz konkretnie.
Co zyskuje instytucja kultury, instalując stacje ładowania EV?
- Nowoczesny wizerunek.
Kultura bywa postrzegana jako konserwatywna. Można to odczarować, pokazując realne działania proklimatyczne. - Dodatkowe źródło przychodu.
Nawet stacja AC 22 kW potrafi zarabiać, szczególnie gdy obiekt przyciąga setki osób tygodniowo. - Większa atrakcyjność turystyczna.
Auta elektryczne są często wykorzystywane w turystyce weekendowej. Obiekt z ładowarkami automatycznie „wpada” do map Google, PlugShare, ABRP itp. - Spełnienie rosnących wymogów prawnych.
W przypadku nowych lub przebudowywanych parkingów w obiektach użyteczności publicznej obowiązują wymogi dotyczące kanałów kablowych i punktów ładowania. - Lepsza ocena w projektach inwestycyjnych.
W programach funduszowych coraz wyżej punktuje się działania ekologiczne, związane z redukcją emisji i wspieraniem zielonej transformacji.
Czy trzeba więcej powodów? Chyba nie.
Co obejmuje nabór FEnIKS 07.01 i gdzie dokładnie mieszczą się w nim stacje ładowania?
Nabór obejmuje szeroko pojętą modernizację infrastruktury kultury i turystyki kulturowej, w tym:
- rewitalizację i modernizację obiektów kultury
- ochronę zabytków i dziedzictwa kulturowego
- inwestycje prorozwojowe przyciągające turystów
- modernizację przestrzeni publicznych o znaczeniu kulturowym
- działania proekologiczne poprawiające efektywność energetyczną
W praktyce projekty mogą być bardzo złożone: nowa elewacja, poprawa dostępności, prace konserwatorskie, instalacje OZE, wymiana systemów HVAC, modernizacja parkingów, budowa nowych budynków lub rozbudowa istniejących.
I tu właśnie wchodzą stacje ładowania.
Infrastruktura ładowania EV wpisuje się w nabór FEnIKS 07.01 co najmniej w trzech obszarach:
- Poprawa infrastruktury okołoturystycznej
Stacje ładowania przy muzeum, skansenie czy ośrodku kultury są elementem infrastruktury turystycznej, bo zwiększają dostępność obiektu dla nowoczesnych użytkowników. - Realizacja celów środowiskowych i klimatycznych
Program FEnIKS bardzo mocno stawia na redukcję emisji. Mobilność elektryczna jest naturalną częścią tej strategii. - Modernizacja istniejących przestrzeni i parkingów
Każda przebudowa parkingu w instytucji kultury jest idealnym momentem na zaprojektowanie tras kablowych i punktów ładowania – i tak trzeba kopać, więc koszt marginalny jest wtedy niski.
W skrócie: stacje ładowania są elementem wspierającym cel projektu, ale nie muszą być jego główną osią. To ogromny plus, bo pozwala je wprowadzić do budżetu jako część szerszej modernizacji.
Jak instytucje kultury mogą praktycznie podejść do planowania infrastruktury ładowania EV?
Jeśli instytucja kultury jeszcze nie korzysta z elektromobilności, pojawia się odwieczne pytanie: „Ile i jakie stacje potrzebujemy?”. Odpowiedź: to zależy. Ale warto podejść do tematu metodycznie.
Krok 1: Analiza potencjału ruchu i zapotrzebowania
To nie jest supermarket czy hotel. Tutaj cykl odwiedzin wygląda inaczej. Trzeba uwzględnić:
- długość wizyt (często 1–4 godziny)
- dni i godziny największego ruchu
- czy goście przyjeżdżają lokalnie, czy z innych miast
- czy obiekt jest na szlaku turystycznym (wtedy ładowanie staje się realną potrzebą)
Najczęściej instytucje kultury wybierają ładowarki AC 11–22 kW, ponieważ idealnie wpisują się w długość typowego zwiedzania lub wydarzenia.
Stacje DC zwykle stosuje się tam, gdzie ruch jest duży, obiekt jest otwarty całą dobę albo znajduje się przy głównym szlaku komunikacyjnym.
Krok 2: Audyt techniczny i moc przyłączeniowa
To najbardziej newralgiczny punkt. Instytucje kultury często mieszczą się w budynkach zabytkowych, z ograniczeniami infrastrukturalnymi. Trzeba sprawdzić:
- aktualną moc przyłączeniową
- rezerwy mocy
- stan rozdzielni
- odległość parkingu od przyłącza
- uwarunkowania konserwatorskie
Nierzadko okazuje się, że wystarczy zainstalować ładowarki dynamiczne, które same dopasowują pobór mocy tak, aby nie przekraczać możliwości obiektu.
To rozwiązanie pozwala ominąć konieczność zwiększania przyłącza, które bywa kosztowne i czasochłonne.
Krok 3: Projekt wykonawczy i zgodność z normami
Nawet jeśli w projekcie modernizacyjnym ładowarki są tylko „małym dodatkiem”, muszą spełniać konkretne wymagania:
- IEC 61851
- IEC 62196
- wytyczne operatora sieci
- przepisy przeciwpożarowe
- lokalne ustalenia konserwatora zabytków
W zabytkach kluczowy jest sposób prowadzenia tras kablowych – często wymaga to uzgodnień i netykalności określonych elementów.
Krok 4: Model zarządzania – operator, czy własne zarządzanie?
Instytucja kultury może:
- stać się operatorem ogólnodostępnej stacji (zgodnie z ustawą o elektromobilności),
- nawiązać współpracę z operatorem zewnętrznym, który przejmuje obsługę i rozliczenia,
- udostępniać stacje tylko użytkownikom wewnętrznym (np. pracownikom, pojazdom elektrycznym instytucji).
Dla większości obiektów publicznych najbardziej korzystne jest rozwiązanie drugie, ponieważ eliminuje obowiązek integracji z systemami płatności, operatorami roamingowymi czy obsługą zgłoszeń.
Jak dobrze ująć stacje ładowania w dokumentacji projektowej do FEnIKS 07.01?
To ważne: aby stacje ładowania mogły być elementem projektu, trzeba je poprawnie rozpisać w dokumentacji.
Co powinno znaleźć się we wniosku?
- jasno wskazane cel środowiskowy lub infrastrukturalny
- uzasadnienie potrzeb użytkowników obiektu
- powiązanie ładowarek z modernizacją parkingu, budynków lub systemów energetycznych
- informacja o ich wpływie na wykorzystanie energii z OZE (jeśli dotyczy)
- informacja o przewidywanych kosztach eksploatacyjnych i przychodach
- odniesienie do trendów turystycznych i potrzeb mobilności zeroemisyjnej
Im bardziej stacje ładowania będą wyglądały na logiczną, potrzebną część modernizacji, tym większa szansa na pozytywną ocenę.
Przykłady zastosowań – gdzie stacje ładowania naprawdę robią różnicę?
Muzea i centra wystawiennicze
Idealne miejsce dla 1–4 godzin ładowania. Gość zostawia auto, idzie na wystawę, wraca do 80%. Komfort rośnie, a obiekt staje się bardziej konkurencyjny.
Zabytki i parki kulturowe
Mogą być trudne technicznie, ale to właśnie tam infrastruktura ładowania ma ogromne znaczenie dla długodystansowych turystów.
Filharmonie, teatry, domy kultury
Wydarzenia wieczorne to złoty czas dla ładowarek AC. Goście i tak spędzą w budynku 2–3 godziny. Instalacja kilku punktów ładowania to bardzo niewielki koszt względem całości inwestycji.
Biblioteki i instytucje edukacyjne
Ruch rozproszony, częste wizyty osób lokalnych, ale również rosnąca liczba gości EV – zwłaszcza w dużych miastach.
Obiekty turystyczne wielodniowe
Jeśli instytucja kultury jest częścią szlaku turystycznego, instalacja ładowarek staje się wręcz obowiązkowa.
Wyzwania – bo nie ma róży bez kolców
Oczywiście nie wszystko jest różowe. Stacje ładowania niosą kilka wyzwań:
1. Koszty infrastrukturalne
Sama stacja AC jest relatywnie tania. Droższe bywa przygotowanie terenu, wykopy, rozdzielnice, koryta kablowe.
2. Konserwacja i serwis
Instytucje kultury nie muszą znać protokołów CP/PP, IEC 61851 czy diagnostyki OCPP. To może przejąć operator zewnętrzny.
3. Ograniczenia konserwatorskie
Zabytki bywają trudne, ale nie niemożliwe. W wielu przypadkach stosuje się trasy podziemne lub prowadzenie kabli w sposób nieinwazyjny.
4. Moc przyłączeniowa
Czasem trzeba zastosować dynamiczne zarządzanie mocą, a czasem zwiększyć przyłącze. To trzeba ocenić indywidualnie.
Mimo tych wyzwań, korzyści zwykle są większe niż problemy.
Dlaczego teraz jest najlepszy moment na planowanie stacji ładowania?
Powody są trzy:
1. Elektromobilność w Polsce przyspiesza jak pendolino w poniedziałek rano
Liczba EV rośnie wykładniczo. Wyprzedzenie trendu to przewaga na lata.
2. Program FEnIKS pozwala włączyć ładowarki do szerszej inwestycji
A to oznacza, że można je finansować razem z innymi pracami budowlanymi, co zmniejsza koszty.
3. Ustawowe wymogi będą tylko rosnąć
W przyszłości punkty ładowania staną się wymogiem w większości modernizowanych obiektów publicznych. Lepiej zrobić to teraz, spokojnie i świadomie, niż później „na szybko”.
Podsumowanie: instytucje kultury mogą i powinny być liderami zrównoważonego transportu
Choć na pierwszy rzut oka stacje ładowania EV kojarzą się z infrastrukturą drogową, a nie z kulturą, to realia są prostsze:
nowoczesna instytucja kultury to ta, która myśli o swoich odbiorcach – również o tych, którzy poruszają się samochodami elektrycznymi.
FEnIKS 07.01 daje ogromną szansę na skok modernizacyjny. Warto ją wykorzystać nie tylko do odświeżenia murów i technologii, lecz także do wprowadzenia rozwiązań, które będą pracować przez lata.
Instalacja stacji ładowania to:
- niewielki procent budżetu
- duży wpływ na wizerunek
- realne wsparcie dla ekologicznej transformacji
- dodatkowy przychód
- wyższa atrakcyjność turystyczna
Jeśli obiekt kultury chce być nie tylko zabytkiem, ale również częścią przyszłości – elektromobilność jest naturalnym krokiem naprzód.